چکلیست قبل از بارداری به شما کمک میکند تا پیش از اقدام، بدن، سبک زندگی و شرایط شغلی خود را برای یک بارداری سالم آماده کنید. در این راهنما، بهصورت مرحلهبهمرحله از آزمایشها و واکسنها تا تنظیم وزن، شغل، داروها و سلامت روان را مرور میکنیم تا بدانید قبل از بارداری چه کارهایی ضروریتر است.
داشتن یک چکلیست شفاف، کمک میکند آمادگی برای بارداری تنها به «قطع پیشگیری» محدود نشود. دوران پیش از بارداری فرصتی طلایی برای اصلاح سبک زندگی، درمان برخی مشکلات زمینهای و برنامهریزی برای فاصله بین بارداریهاست؛ مسائلی که هم سلامت شما و هم سلامت بارداری و نوزادتان را تحتتأثیر قرار میدهند.
بخشی از این اقدامات در قالب «مراقبت پیش از بارداری» انجام میشود؛ یعنی ویزیت با ماما یا پزشک قبل از بارداری، برای بررسی شرححال، سوابق و آزمایشهای اصلی. در صورت لزوم، برنامهریزی برای پیگیریهای بعدی نیز صورت میگیرد.
اگر این اولین بارداری شماست، این قدم بیشتر درباره شناخت شرایط بدنی، سبک زندگی و برنامه خانوادگی است. اگر قبلاً باردار شدهاید، فاصله بین بارداریها اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بر اساس بوکلت کشوری مادران، توصیه میشود برای بارداری بعدی، بهتر است پس از پایان دوره شیردهی اقدام کنید. اما اگر بارداری قبل از پایان شیردهی رخ داد، از نظر دستورالعمل کشوری «منعی وجود ندارد» و باید نگرانی مادر در این مورد برطرف شود. یعنی توصیه بیشتر در جهت داشتن فاصله و فرصت برای بازگشت بدن به تعادل است، نه یک ممنوعیت مطلق.
اگر بین بارداریهای قبلیتان فاصله خیلی کوتاه بوده یا سابقه سقط، زایمان زودرس، سزارین یا مشکلات پزشکی خاص داشتهاید، بهتر است قبل از اقدام، با ماما یا پزشک زنان درباره فاصله مناسب و مراقبتهای ویژه مشورت کنید.
برای اینکه هم شما و هم ماما در یک زبان مشترک صحبت کنید، بوکلت کشوری تعاریف مشخصی ارائه کرده است:
شناخت دقیق این تعاریف به ماما کمک میکند ریسکها را درست طبقهبندی کند و برای بارداری بعدی، مراقبت مناسبی طراحی شود.
بخشی از آزمایشهایی که در اولین ویزیت بارداری انجام میشوند، میتوانند در مراقبت پیش از بارداری هم درخواست شوند. اگر این آزمایشها در سال گذشته انجام شده و طبیعی بودهاند، طبق بوکلت، میتوان در بارداری از همان نتایج استفاده کرد.
طبق دستورالعمل کشوری، در اولین ملاقات بارداری مجموعهای از آزمایشهای معمول درخواست میشود که بسیاری از آنها برای قبل از بارداری هم مفید هستند:
بوکلت تأکید میکند اگر خانم در مراقبت پیش از بارداری TSH انجام نداده باشد، باید در اولین ملاقات بارداری TSH اندازهگیری شود و اعتبار آزمایشهای پیش از بارداری در صورت طبیعی بودن، یک سال است. برای برنامهریزی بهتر، توصیه میشود TSH در مراقبت پیش از بارداری هم انجام شود، خصوصاً اگر:
اگر در یک سال گذشته، در چارچوب «مراقبت پیش از بارداری» یا به هر دلیل دیگری آزمایشهایی مثل CBC، FBS، TSH و... انجام دادهاید و طبیعی بودهاند، طبق بوکلت میتوان همانها را بهجای نوبت اول بارداری استفاده کرد، بهشرط اینکه بیش از یک سال نگذشته باشد. بنابراین در ویزیت قبل از بارداری، حتماً نتایج قبلیتان را همراه داشته باشید.
واکسیناسیون یکی از پایههای مراقبت پیش از بارداری است. برخی واکسنها بهتر است قبل از بارداری تزریق شوند تا در دوران بارداری بهطور کامل از مادر و جنین محافظت کنند؛ برخی دیگر را میتوان در طول بارداری هم تزریق کرد.
طبق بوکلت، اگر وضعیت ایمنسازی با واکسن توأم (حاوی جزء کزاز) کامل نباشد و حداقل ۵ سال یا بیشتر از دوز قبلی گذشته باشد، باید یک دوز واکسن توأم در موقعیتهای پرخطری مانند سقط غیرایمن بلافاصله پس از سقط تزریق شود. در مراقبت پیش از بارداری:
بوکلت کشوری تأکید میکند به خانمهایی که در فصل شیوع آنفلوآنزا باردار هستند، توصیه میشود واکسن غیرفعال آنفلوآنزای فصلی را دریافت کنند و تزریق در طول بارداری «منعی ندارد». اگر در آستانه فصل سرد سال برای بارداری برنامهریزی میکنید:
طبق بوکلت، در مادرانی که HBsAg منفی دارند ولی رفتار پرخطر داشتهاند و قبلاً واکسن هپاتیت B مطابق جدول واکسیناسیون دریافت نکردهاند، باید واکسن هپاتیت تزریق شود. بنابراین:
بوکلت کشوری شغل را هر فعالیت فکری یا بدنی برای کسب درآمد تعریف میکند و دستهای از شغلها را بهعنوان «شغل سخت و سنگین» در دوران بارداری برمیشمارد. بهتر است قبل از بارداری، نوع کار و محیط کاریتان را با این معیارها تطبیق دهید تا اگر لازم است، تغییراتی اعمال شود.
طبق متن رسمی، موارد زیر بهعنوان کار سخت و سنگین در بارداری شناخته میشوند:
این موارد باید حتی قبل از بارداری جدی گرفته شوند، چون بسیاری از این مواجهات میتوانند بر کیفیت تخمک، هورمونها و احتمال بارداری سالم اثر بگذارند.
گامهای زیر را میتوانید در برنامه قبل از بارداری قرار دهید:
اگرچه بوکلت عددهای مشخصی برای وزن ایدهآل یا کالری روزانه در قبل از بارداری ارائه نکرده، اما در همان متن به آموزش مواردی مثل تغذیه مناسب، استراحت، ورزش، پوشیدن لباس مناسب و مصرف دارو طی مراقبتها اشاره کرده است. در چکلیست قبل از بارداری، این موارد را میتوان در چند محور دید.
در چارچوب مراقبت کشوری، توصیههای تغذیهای طی بارداری ارائه میشود؛ در قبل از بارداری هم اصول کلی زیر مفید است:
برای دوز دقیق مکملها، باید حتماً به توصیه ماما یا پزشک تکیه کنید؛ این متن جایگزین نسخه تجویزی نیست.
ورزش منظم با شدت متوسط، به تنظیم وزن، بهبود خلق، خواب و فشار خون کمک میکند. در چکلیست قبل از بارداری:
در آموزشهای بوکلت، استراحت و الگوی خواب مناسب بهعنوان بخشی از مراقبتها ذکر شده است. قبل از بارداری سعی کنید:
بوکلت کشوری در بخش آموزش و توصیهها، به «سلامت روان» اشاره میکند: تغییرات خلقوخو، روحیات، مسئولیتپذیری همسر و آمادگی لازم برای والدین شدن. این یعنی مراقبت قبل از بارداری فقط جسمی نیست؛ ذهن و احساسات شما و همسرتان را هم دربرمیگیرد.
اندازهگیری علائم حیاتی، هم در مراقبت پیش از بارداری و هم در طول بارداری، بخش مهمی از ارزیابی سلامت شماست. بوکلت نحوه اندازهگیری دقیق را مشخص کرده است.
در مراقبت پیش از بارداری و بارداری، فشار خون باید در یک وضعیت ثابت (نشسته یا خوابیده) و از یک دست ثابت (ترجیحاً دست راست) اندازهگیری شود. طبق بوکلت:
اگر قبل از بارداری فشار خونتان روی این اعداد یا بالاتر است، باید حتماً با پزشک مشورت کنید، چون فشار خون بالا نیاز به بررسی بیشتر و گاهی تنظیم دارو قبل از بارداری دارد.
بوکلت توضیح میدهد:
قبل از بارداری، اگر تب مکرر یا طولانی دارید، باید علت آن مشخص شود؛ بارداری روی بدنی که درگیر عفونت مزمن یا التهاب درماننشده است، میتواند با ریسک بیشتری همراه باشد.
در بوکلت، توصیه شده تعداد نبض به مدت یک دقیقه شمرده شود. اندازهگیری منظم نبض و تنفس به ماما کمک میکند تصویر کاملی از وضعیت قلبی-تنفسی شما داشته باشد. اگر قبل از بارداری تپش قلب، تنگی نفس یا درد قفسه سینه دارید، حتماً این علائم را در ویزیت پیش از بارداری مطرح کنید.
بخشی از بوکلت مربوط به ارزیابی نوزادان کمتر از دو ماه است. اگر نوزاد کوچکی دارید و به بارداری بعدی فکر میکنید، شناخت این علائم به تصمیمگیری کمک میکند؛ چون تا وقتی نوزادتان نیازمند مراقبت نزدیک است، بهتر است اول وضعیت او پایدار شود.
در نوزاد زیر دو ماه، دمای زیر بغل:
بوکلت میگوید تب در دو ماه اول تولد شایع نیست و هیپوترمی یا تب در این سن میتواند نشانه عفونت باکتریال شدید باشد؛ هرچند همه عفونتها لزوماً با تب همراه نیستند. اگر نوزادتان در این بازه سنی چنین علائمی دارد، باید فوراً ارجاع شود و در چنین شرایطی برنامهریزی برای بارداری بعدی باید به تعویق بیفتد.
اگر نوزادتان هنوز در این بازه سنی است و با هر کدام از این علائم روبهرو هستید، تمرکز اصلی باید روی مراقبت از او باشد و تصمیم برای بارداری بعدی را باید با نظر ماما یا پزشک، پس از پایدار شدن وضعیت نوزاد، بگیرید.
| حوزه | وضعیت معمول (نیاز به پیگیری روتین) | علائم هشدار (نیاز به مراجعه سریعتر) |
|---|---|---|
| فشار خون | فشار خون کمتر از ۱۴۰/۹۰، بدون علامت خاص | میانگین دو بار اندازهگیری به فاصله ۵ دقیقه، ۱۴۰/۹۰ یا بالاتر؛ سردرد شدید، تاری دید، تپش قلب |
| دما | دما زیر ۳۸ درجه سانتیگراد، بدون احساس ناخوشی شدید | تب ۳۸ درجه یا بالاتر مکرر یا طولانی، لرز، علائم عفونت (سرفه شدید، درد شکم، سوزش ادرار) |
| شغل | کار با فعالیت بدنی متوسط، محیط کماسترس و بدون تماس با مواد شیمیایی خطرناک | کار ایستاده/نشسته مداوم، محیط پر سروصدا یا گرم، کار با داروهای شیمیدرمانی، اشعه ایکس، سرب، حلالها، حشرهکشها |
| نوزاد زیر دو ماه | پوست صورتی، بدون تب یا هیپوترمی، تغذیه و بیداری مناسب | تب ≥۳۷٫۵ زیر بغل، دما <۳۶٫۵، زردی در ۲۴ ساعت اول، سیانوز لبها و مخاطها، بیحالی شدید |
| آزمایشها | CBC، FBS، TSH و... طبیعی در یک سال گذشته | FBS ≥۱۲۶، کمخونی شدید، نتایج غیرطبیعی در CBC، BUN/کراتینین، HBsAg مثبت، تست HIV یا VDRL مثبت |
در روند آمادهسازی برای بارداری، بعضی موارد را میتوان در برنامهریزیهای معمول مطرح کرد و بعضی دیگر نیاز به مراجعه زودتر دارند.
بوکلت کشوری پیشنهاد میکند بهتر است برای بارداری بعدی، بعد از دوره شیردهی اقدام کنید؛ چون بدن فرصت بیشتری برای ذخیره مجدد مواد مغذی و ریکاوری پیدا میکند. اما اگر بارداری قبل از پایان شیردهی رخ دهد، از نظر دستورالعمل «منعی وجود ندارد» و باید نگرانیتان در این مورد با مشاوره ماما برطرف شود.
لازم نیست همه آزمایشهایی که در بارداری انجام میشود، حتماً قبل از اقدام تکرار شوند، اما برخی مثل CBC، FBS، TSH، گروه خونی و Rh و HBsAg اگر در یک سال گذشته انجام نشدهاند، در مراقبت پیش از بارداری مفیدند. اگر نتیجه طبیعی و کمتر از یک سال از آن گذشته باشد، طبق بوکلت، میتوان در بارداری از همان نتایج استفاده کرد.
بوکلت میگوید در مادر Rh منفی، نوبت اول کومبس غیرمستقیم پس از اطلاع از مثبت بودن Rh همسر درخواست میشود و نوبت دوم در هفتههای ۲۴ تا ۳۰ بارداری است. قبل از بارداری، کافی است از این موضوع آگاه باشید و در اولین مراقبت بارداری، آزمایشها طبق همین دستور انجام شود؛ خود این وضعیت مانع بارداری نیست.
طبق بوکلت، اگر قند خون ناشتا در اولین آزمایش مساوی یا بیشتر از ۱۲۶ باشد، نیازی به انجام OGTT نیست و فقط FBS پیگیری میشود. در این حالت، باید قبل از بارداری حتماً با پزشک برای ارزیابی دیابت و تنظیم سبک زندگی و درمان مشورت کنید؛ شروع یا قطع دارو بدون نسخه توصیه نمیشود.
بوکلت بر سلامت روان، تغییرات خلقوخو و مسئولیتپذیری همسر تأکید دارد. برای مدیریت استرس، میتوانید از ورزش منظم، خواب کافی، گفتوگو با همسر درباره نگرانیها و در صورت نیاز مشاوره روانشناختی کمک بگیرید. اگر سابقه اضطراب یا افسردگی دارید، بهتر است قبل از بارداری با روانپزشک یا روانشناس هماهنگ شوید.
بوکلت مواد شوینده، حلالهای شیمیایی، حشرهکشها و دود و دمه فلزات را مواد مضر برای رشد جنین میداند. قبل از بارداری باید میزان تماس و امکان کاهش یا حذف آن را بررسی کنید. استفاده از تجهیزات حفاظتی، بهبود تهویه و در صورت امکان تغییر بخش کاری، اقداماتی است که بهتر است قبل از اقدام به بارداری برنامهریزی شوند.
بوکلت توصیه میکند خانمهایی که در فصل شیوع آنفلوآنزا باردار هستند، واکسن غیرفعال آنفلوآنزای فصلی را دریافت کنند و تزریق آن در طول بارداری منعی ندارد. اگر برنامهتان برای بارداری با فصل سرد همزمان است، میتوانید قبل از بارداری یا در اوایل بارداری این واکسن را دریافت کنید تا هم خودتان و هم جنین محافظت شوید.
نوشیدن مایعات تا حد رفع تشنگی توصیه میشود.
چکلیست قبل از بارداری در فراماما بر پایه بوکلت کشوری طراحی شده تا بدانید قبل از اقدام، چه مواردی را باید با ماما یا پزشک مرور کنید: از فاصله مناسب با بارداری قبلی، آزمایشهای پایه، واکسنها، شغل و سبک زندگی گرفته تا سلامت روان و وضعیت نوزاد فعلی. این چکلیست جایگزین ویزیت نیست، اما کمک میکند آگاهانهتر برای بارداری سالم برنامهریزی کنید و سؤالاتتان را هدفمندتر در جلسه مراقبت پیش از بارداری مطرح کنید.
فراماما پایش سلامت، مشاوره با ماما و روند هفتگی را رایگان در اختیارتان میگذارد
ورود به فراماما
فراماما